در افتتاحیه رویداد ملی صنایع خلاق ۱۴۰۴، با برگزاری پنل تأمین مالی نوآورانه، جمعی از فعالان و کارشناسان حوزه صنایع خلاق گرد هم آمدند تا راهکارهای تأمین مالی خلاقانه و چالشهای موجود در این حوزه را بررسی کنند. این پنل با مدیریت سید مهدی سادات حیاتشاهی، مدیرعامل صندوق پژوهش صنایع خلاق و حضور مهدی مومنی (مدیرعامل ازکی وام) و مصطفی اکوان (مدیرعامل صندوق پژوهش و فناوری سپهر) برگزار شد و گفتوگویی تحلیلی را از نقد ساختارهای بانکی تا ایدههای نوآورانهای مانند tokenization داراییهای معنوی شامل شد.
مهدی مومنی، در آغاز بحث، تصویری روشن از بنبستهای تأمین مالی در فضای فرهنگی و هنری کشور ارائه داد. او با اشاره به اینکه «صنایع خلاق بدون سرمایه رشد نمیکنند»، مشکل اصلی را نبود زیرساختهای حقوقی و درک ناکافی از ارزش داراییهای نامشهود دانست. به گفته او، قوانین مالیاتی و بانکی هنوز «دارایی فکری» را به رسمیت نمیشناسند؛ بنابراین نه میتوان از آن بهعنوان وثیقه استفاده کرد و نه در ترازنامه شرکتها سرمایهگذاری محسوب میشود. این وضعیت باعث شده بسیاری از فعالان این حوزه حتی در مرحله جذب سرمایه اولیه، از دایره رسمی اقتصاد حذف شوند.
مومنی توضیح داد که بخش عمده سرمایهگذاران ایرانی همچنان با ذهنیت صنعتی به بازار نگاه میکنند: «در بورس، در بانکها، در هلدینگهای بزرگ، هنوز ذهنها روی فولاد و پتروشیمی قفل است. حوزه خدمات و خلاقیت اساساً درک نشده است.» او افزود: «ما هنوز برای یک استودیو انیمیشن یا یک تیم بازیسازی همان مقرراتی را داریم که برای کارخانه سیمان داریم. نتیجهاش این است که سرمایهگذار بهجای ریسکپذیری، دنبال ضمانتنامه بانکی میگردد.»
مصطفی اکوان از زاویه نهادی به مسئله نگاه کرد و گفت: «صندوقهای پژوهش و فناوری مثل بانکها عمل نمیکنند، اما منابعشان محدود است و قوانین بالادستی اجازه نمیدهد متناسب با ویژگی صنایع خلاق عمل کنند.» او با اشاره به اینکه صندوق سپهر تاکنون چند ابزار تأمین مالی بومیسازی کرده، افزود: «ما پلتفرم تأمین مالی جمعی سپینو را طراحی کردیم و مجوز صندوق جسورانه گرفتیم، اما واقعیت این است که اقتصاد کلان ما با قواعد این ابزارها سازگار نیست.»
اکوان توضیح داد که در جهان چهار مدل اصلی تأمین مالی جمعی وجود دارد: مبتنی بر اهدا، پاداش، سهام و بدهی، اما در ایران تنها نوع بدهی فعال است و آن هم با نرخهای سنگین ۴۰ تا ۶۰ درصد. او افزود: «هیچ فیلمساز یا طراح بازیای نمیتواند با وام ۵۰ درصدی پروژه خلاقانه بسازد؛ این پول برای او سم است، نه سرمایه.»
او معتقد است صنایع خلاق همانقدر که در محتوا نوآورند، در ابزارهای مالی نیز باید خلاق باشند. اکوان گفت: «ما سعی میکنیم ابزارهایی که برای صنایع دانشبنیان طراحی شده، بدون تغییر برای حوزه خلاق استفاده کنیم. نتیجه میشود تناقض. مثلاً میخواهیم انیمیشن را با همان شاخصهایی بسنجیم که نانوتکنولوژی را میسنجیم. نمیشود.» او پیشنهاد کرد برای هر زیربخش مانند انیمیشن، گیم و اسباببازی، مدل تأمین مالی اختصاصی طراحی شود و نمونهای از آن «صندوق مجازی انیمیشن» است که با عاملیت صندوق سپهر، از استودیوهای کوچک حمایت کرده و سرمایهگذاران را مستقیم به تولیدکنندگان متصل میکند.
مومنی در ادامه به تفاوت بنیادی صنایع خلاق با سایر حوزهها اشاره کرد: «مخاطب صنایع خلاق مردماند، نه بازارهای صنعتی. وقتی مردم با انیمیشن، موسیقی، بازی و مد زندگی میکنند، چرا نباید با سرمایههای خردشان در آن شریک شوند؟» او تأکید کرد که ساختار فعلی قوانین چنین امکانی را نمیدهد و رگولاتور هنوز با ذهنیت پدرسالارانه وارد میشود.
اکوان افزود: «وقتی فردی میخواهد با دو میلیون تومان در تولید انیمیشن مشارکت کند، چرا باید ضمانتنامه بانکی بیاورد؟ چرا باید همان قوانین بانک برایش اعمال شود؟ نگاه بیمهای دولت به سرمایهگذاری، ریشه بسیاری از ناکارآمدیهاست: سود شریک نیست، زیان بیمه میشود و این پارادوکس باعث شده بازار همیشه ناقص بماند.»
مومنی نیز این نکته را تأیید کرد: «وقتی در اقتصاد سود تضمینی میدهیم ولی زیان را از جیب مردم جبران میکنیم، عملاً مفهوم بازار را از بین میبریم. این نگاه حتی از نظر فقهی هم ایراد دارد.»
این رویداد ملی با حمایت مؤسسه کمک به توسعه فرهنگ و هنر و به همت شرکت ایده تجارت هرمس برگزار شد.
برگرفته از محتوای منتشرشده در وبسایت tharhang.ir